بزرگ شدن و رشد کودک، یکی از زیباترین و مهم‌ترین مراحل زندگی است. والدین همواره نمودارهای رشد قد و وزن فرزند خود را با دقت دنبال می‌کنند تا از سلامت او مطمئن شوند.

 اما گاهی اوقات، این نمودارها مسیر طبیعی خود را از دست می‌دهند و کودک از همسالان خود عقب می‌ماند.
در چنین شرایطی، ممکن است علت اصلی در مشکلات ساده‌ای مانند بدغذایی خلاصه نشود و ریشه در اختلالات عملکردی گوارشی داشته باشد. این اختلالات، که اغلب با علائمی مانند درد شکم، نفخ و یبوست همراه هستند، می‌توانند به صورت خاموش بر فرآیند جذب مواد غذایی و در نتیجه رشد کودک تأثیر بگذارند.
این مقاله برای افزایش آگاهی شما در مورد این ارتباط حیاتی و اهمیت مراجعه به پزشک فوق تخصص گوارش کودکان نوشته شده است.
 

رشد ناکافی چیست و چه ارتباطی با سلامت گوارش دارد؟

"رشد ناکافی" یا عدم رشد مناسب (Failure to Thrive) زمانی رخ می‌دهد که وزن یا قد کودک، کمتر از حد انتظار برای سن و جنسیت او باشد. 

این وضعیت ممکن است به صورت کاهش سرعت رشد وزن، یا در موارد شدیدتر، کاهش سرعت رشد قد و وزن به طور همزمان، خود را نشان دهد.

دستگاه گوارش نقشی حیاتی در این فرآیند ایفا می‌کند، زیرا مسئول هضم غذا و جذب مواد مغذی ضروری برای رشد سلول‌ها، بافت‌ها و استخوان‌ها است. هرگونه اختلال در این سیستم، می‌تواند زنجیره تأمین انرژی و مواد ساختمانی بدن را مختل کند.

اختلالات گوارشی عملکردی و تأثیر آن‌ها بر رشد

اختلالات گوارشی عملکردی، آن دسته از مشکلاتی هستند که در آن‌ها هیچ آسیب ساختاری یا التهابی در دستگاه گوارش وجود ندارد، اما عملکرد آن مختل می‌شود. این مشکلات، که در کودکان بسیار شایع هستند، می‌توانند به شکل‌های زیر بر رشد تأثیر بگذارند:

کاهش اشتها و دریافت غذای ناکافی: کودکانی که از درد مزمن شکم، تهوع یا نفخ رنج می‌برند، اغلب تمایلی به خوردن غذا ندارند. این کاهش اشتها به مرور زمان باعث می‌شود که کودک کالری و پروتئین کافی برای رشد دریافت نکند.

سوء جذب مواد مغذی: حتی اگر کودک به اندازه کافی غذا بخورد، ممکن است بدن او نتواند به درستی مواد مغذی را جذب کند. بیماری‌هایی مانند سلیاک و بیماری‌های التهابی روده (IBD)، به بافت روده آسیب می‌رسانند و توانایی آن را برای جذب مواد مغذی مهم

 مانند آهن، ویتامین B12 و روی کاهش می‌دهند.

افزایش نیاز به انرژی: در برخی شرایط، مانند بیماری‌های التهابی، بدن برای مقابله با التهاب به انرژی بیشتری نیاز دارد. این نیاز افزایش یافته، در ترکیب با کاهش دریافت کالری، می‌تواند منجر به تحلیل رفتن بافت‌ها و کاهش رشد شود.

شایع‌ترین اختلالات گوارشی که باعث عدم رشد می‌شوند

ریفلاکس معده به مری (GERD): در نوزادان، ریفلاکس شدید می‌تواند به دلیل درد و ناراحتی پس از شیر خوردن، باعث امتناع از تغذیه و در نتیجه عدم وزن‌گیری شود.

یبوست مزمن: یبوست طولانی‌مدت نه تنها باعث درد و ناراحتی می‌شود، بلکه می‌تواند منجر به کاهش اشتها و در نتیجه دریافت کالری کمتر شود.

حساسیت‌های غذایی: حساسیت به پروتئین شیر گاو یا سایر غذاها می‌تواند باعث التهاب در دستگاه گوارش و سوء جذب مواد مغذی شود.

بیماری‌های التهابی روده (مانند کرون و کولیت اولسروز): این بیماری‌ها با ایجاد التهاب شدید در روده، به طور مستقیم بر جذب مواد مغذی تأثیر می‌گذارند و یکی از شایع‌ترین علل عدم رشد در کودکان هستند.

بیماری سلیاک: این بیماری که یک پاسخ خودایمنی به گلوتن است، به بافت روده کوچک آسیب می‌زند و باعث سوء جذب گسترده می‌شود. در بسیاری از موارد، تنها علامت سلیاک در کودکان، عدم رشد مناسب است و علائم گوارشی آشکاری ندارند.

سندروم سوء جذب: این سندروم به هر شرایطی گفته می‌شود که در آن روده کوچک قادر به جذب مواد مغذی به درستی نیست.

چگونه بفهمیم مشکل از کجاست؟

تشخیص علت اصلی عدم رشد، یک فرآیند پیچیده است که نیازمند دقت و تخصص بالایی است. 

فوق تخصص گوارش کودکان با بررسی دقیق نمودارهای رشد، تاریخچه پزشکی، رژیم غذایی و انجام معاینات فیزیکی، می‌تواند به سرنخ‌های مهمی دست یابد.

در بسیاری از موارد، ممکن است نیاز به انجام آزمایش‌های تکمیلی مانند آزمایش خون، نمونه‌برداری از مدفوع، یا حتی آندوسکوپی باشد تا علت اصلی شناسایی و درمان مناسب آغاز شود.

درمان و بازگشت به مسیر رشد

به یاد داشته باشید، هرگونه تأخیر در رشد فرزند شما زنگ خطری است که نباید نادیده گرفته شود. 

اگر متوجه شده‌اید که وزن‌گیری یا قد فرزندتان مطابق با نمودارهای رشد نیست، 

یا اگر علائم گوارشی مانند درد شکم، یبوست یا اسهال مزمن را تجربه می‌کند، مراجعه به یک فوق تخصص گوارش کودکان یک اقدام ضروری است.

تشخیص زودهنگام و درمان مناسب نه تنها به بهبود علائم گوارشی کمک می‌کند، بلکه به فرزند شما فرصت می‌دهد تا به رشد و نمو طبیعی خود بازگردد و به پتانسیل کامل خود دست یابد.

سلامتی فرزند شما، آینده اوست؛ پس با مراجعه به پزشک متخصص در این مسیر سرمایه‌گذاری کنید و به او کمک کنید تا بهترین نسخه از خودش باشد.

ما آماده‌ایم تا با ارائه مشاوره‌های تخصصی و راه‌حل‌های درمانی مؤثر، به شما و فرزند دلبندتان کمک کنیم.

بازگشت رشد و نقش والدین

خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، پس از تشخیص علت زمینه‌ای و آغاز درمان، کودکان می‌توانند رشد جبرانی (Catch-up Growth) داشته باشند. این به این معنی است که سرعت رشد آن‌ها افزایش می‌یابد و در طول زمان به نمودارهای طبیعی باز می‌گردند.

درمان ممکن است شامل تغییرات رژیم غذایی، استفاده از مکمل‌ها، یا در موارد جدی‌تر، مصرف داروهای تخصصی باشد. برای مثال، کودکانی که به بیماری سلیاک مبتلا هستند، با رعایت دقیق رژیم غذایی بدون گلوتن می‌توانند به طور کامل به رشد طبیعی خود بازگردند.

به عنوان والدین، شما نقش بسیار مهمی در این فرآیند دارید. همکاری با پزشک فوق تخصص گوارش، پیروی دقیق از توصیه‌های درمانی، و فراهم کردن یک محیط آرام و حمایت‌کننده، از عوامل کلیدی موفقیت در این مسیر هستند.

نگرانی شما از بابت رشد فرزندتان کاملاً طبیعی و قابل درک است. اما مهم است که این نگرانی، شما را به سمت درمان‌های خودسرانه یا توصیه‌های غیرعلمی سوق ندهد.

مشکلات گوارشی که بر رشد تأثیر می‌گذارند، پیچیده و چندوجهی هستند و تشخیص آن‌ها نیازمند دانش و تجربه یک فوق تخصص گوارش کودکان است.

با مراجعه به یک پزشک متخصص، نه تنها یک تشخیص دقیق به دست می‌آورید، بلکه یک برنامه درمانی جامع و شخصی‌سازی شده برای فرزندتان دریافت خواهید کرد.

هر روزی که رشد فرزندتان به تأخیر می‌افتد، یک فرصت از دست رفته برای آینده اوست.

برای ارزیابی وضعیت فرزندتان و شروع مسیر درمان، با مطب ما تماس بگیرید. ما با صبر و دقت، به تمامی سوالات شما پاسخ می‌دهیم و بهترین راه را برای تضمین سلامت و آینده‌ای روشن برای فرزندتان، به شما نشان خواهیم داد.

سلامتی فرزند شما، اولویت ماست.
 

شیوا سادات خلیفه سلطانی

فوق تخصص گوارش اطفال اصفهان

سوابق علمی و تخصصی:
بورد تخصص بیماری‌های کودکان و نوجوانان
 
بورد فوق تخصصی گوارش و کبد کودکان از دانشگاه تهران
 
عضو انجمن گوارش و کبد کودکان ایران
 
عضو انجمن بیماری سلیاک و CF (سیستیک فیبروز) کودکان ایران

خدمات تخصصی دکتر شیوا سادات خلیفه سلطانی:

 گوارش و کبد کودکان1. 

مراقبت‌ها و مشکلات شایع نوزادان و کودکان
کولیک نوزادی (گریه یا بی‌قراری بیش از حد)
زردی طول کشیده نوزادی
ریفلاکس نوزادی و شیرخوارگی
عدم رشد وزن و قد مناسب شیرخواران و کودکان
استفراغ‌های متناوب و طول کشیده
اسهال حاد، طول کشیده و مزمن
یبوست مزمن
دل دردهای شکمی حاد و مزمن
مشکلات بلع (بلع دردناک، گیر کردن لقمه غذا و …)
نفخ و اتساع شکم در کودکان
خونریزی‌های گوارشی در کودکان
حساسیت‌های غذایی

2. بیماری‌های کبدی و گوارشی تخصصی
بیماری‌های کبدی: هپاتیت ویروسی، اتوایمیون، متابولیک

بیماری‌های التهابی روده: کرون و کولیت اولسرو

سلیاک و CF (سیستیک فیبروز)

 3. اقدامات تشخیصی و درمانی پیشرفته
اندوسکوپی تشخیصی: تشخیص زخم‌های گوارشی، باکتری معده، تنگی‌های گوارشی، حساسیت‌های غذایی و التهابات گوارشی

برداشتن پولیپ‌های دستگاه گوارش با کلونوسکوپ

گاستروستومی اندوسکوپیک (تعبیه لوله) جهت تغذیه بیماران خاص

خارج کردن جسم خارجی از معده با اندوسکوپ

 
آدرس مطب :خیابان شریعتی غربی،کوچه بهار(۱۸),مجتمع پزشکی حکیمان.طبقه سوم

 
شماره تماس مطب: 

03136249622 

03136260137 


اینستاگرام: 
Dr.shiva.khalifehsoltani