- مطالب آموزشی
- 08 آذر 1404
مقدمه
اختلالات سوءجذب یکی از مشکلات شایع در کودکان است که میتواند تأثیر مستقیمی بر رشد، وزنگیری، انرژی و سلامت کلی کودک داشته باشد.
وقتی روده نتواند مواد مغذی مورد نیاز بدن را بهدرستی جذب کند، کودک ممکن است دچار کمبود ویتامینها، پروتئین، چربی یا کربوهیدراتها شود.
این مشکلات گاهی ناشی از بیماریهای ژنتیکی، عفونتها یا اختلالات عملکردی دستگاه گوارش هستند.
شناخت علائم، روشهای تشخیص و درمان صحیح، نقش بسیار مهمی در جلوگیری از عوارض جدی و بهبود کیفیت زندگی کودک دارد.
سوءجذب چیست؟
سوءجذب به وضعیتی گفته میشود که در آن روده کوچک توانایی جذب کامل مواد مغذی را ندارد. این مشکل میتواند کوتاهمدت یا طولانیمدت باشد و به عوامل مختلفی بستگی دارد:
اختلالات مادرزادی یا ژنتیکی: مانند سیستیک فیبروزیس، اختلالات متابولیک یا بیماری سلیاک.
بیماریهای التهابی روده: مانند کرون یا کولیت اولسرو.
عفونتها: مانند عفونتهای باکتریایی یا ویروسی روده.
اختلالات آنزیمی: کمبود آنزیمهای پانکراس یا لاکتاز.
علائم سوءجذب در کودکان
علائم سوءجذب میتواند از کودک به کودک متفاوت باشد و در برخی موارد غیرمشخص یا خفیف است. اما شایعترین علائم عبارتاند از:
کاهش وزن یا عدم رشد مناسب قد و وزن
اسهال یا مدفوع چرب و بدبو
نفخ، درد شکم و اتساع شکم
کمخونی و خستگی
پوست خشک، ریزش مو یا تأخیر در بلوغ
کمبود ویتامینها و املاح معدنی
تشخیص دقیق این علائم به والدین و پزشک کمک میکند که مشکل اصلی را سریعتر شناسایی کنند.
علل شایع سوءجذب و کمبودهای تغذیهای
۱. بیماری سلیاک
سلیاک بیماریای است که در آن بدن نسبت به گلوتن موجود در گندم، جو و بلغور واکنش شدید نشان میدهد. این واکنش باعث آسیب به پرزهای روده کوچک میشود و جذب مواد غذایی بهشدت کاهش مییابد.
۲. کمبود آنزیمهای پانکراس
پانکراس مسئول تولید آنزیمهایی است که به هضم چربی، پروتئین و کربوهیدراتها کمک میکنند. کمبود این آنزیمها باعث سوءهاضمه، اسهال چرب و کاهش وزن میشود.
۳. بیماریهای التهابی روده
بیماریهای التهابی مانند کرون و کولیت اولسرو میتوانند جذب مواد غذایی را مختل کنند. التهاب مزمن روده باعث کاهش سطح ویتامینها، پروتئینها و مواد معدنی میشود.
۴. عفونتهای رودهای
برخی از عفونتهای باکتریایی، ویروسی یا انگلها باعث آسیب موقت یا طولانیمدت به پوشش روده میشوند و جذب مواد مغذی را کاهش میدهند.
۵. اختلالات متابولیک و ژنتیکی
برخی بیماریهای نادر مانند اختلالات متابولیک ارثی یا فیبروز کیستیک باعث میشوند بدن نتواند مواد مغذی را بهدرستی جذب کند.
روشهای تشخیص سوءجذب
تشخیص دقیق این مشکل نیازمند ترکیبی از بررسی بالینی، آزمایشهای خون و آزمایشهای تخصصی گوارش است:
۱. پایش رشد و وزن
اندازهگیری مرتب قد و وزن و بررسی منحنی رشد کودک
مقایسه رشد با استانداردهای سنی
۲. آزمایش خون
بررسی کمخونی، کمبود ویتامینها و مواد معدنی
اندازهگیری پروتئینها و شاخصهای تغذیهای
۳. آزمایش مدفوع
بررسی چربی مدفوع
شناسایی عفونتهای رودهای
۴. اندوسکوپی و بیوپسی روده
مشاهده مستقیم روده کوچک
نمونهبرداری از پرزهای روده برای بررسی آسیب یا التهاب
۵. تستهای ژنتیکی و متابولیک
بررسی اختلالات ارثی و کمبودهای آنزیمی
تشخیص زودهنگام باعث میشود درمان سریعتر شروع شود و رشد کودک به حالت طبیعی بازگردد.
راهکارهای درمانی سوءجذب
۱. اصلاح رژیم غذایی
حذف مواد تحریککننده مثل گلوتن در بیماران سلیاک
استفاده از غذاهای هضمپذیر و غنی از مواد مغذی
مکملهای ویتامینی و مواد معدنی در صورت نیاز
۲. جایگزینی آنزیمها
در کمبود آنزیم پانکراس، داروهای آنزیمی به غذا اضافه میشوند
کمک به هضم بهتر و کاهش اسهال و نفخ
۳. درمان بیماریهای زمینهای
درمان بیماریهای التهابی روده، عفونتها یا اختلالات متابولیک
کنترل التهاب و پیشگیری از آسیب بیشتر به روده
۴. تغذیه ویژه و لولهای در موارد شدید
در کودکانی که قادر به تغذیه کافی نیستند، استفاده از لوله تغذیهای (مانند گاستروستومی) ضروری است
اطمینان از دریافت کالری و مواد مغذی کافی
۵. پایش طولانیمدت
کنترل مرتب رشد و وزن کودک
بررسی وضعیت تغذیهای و اصلاح رژیم در صورت نیاز
نکات مهم برای والدین
کودکانی که سوءجذب دارند ممکن است علائم طولانیمدت و غیرمشخص داشته باشند
مراجعه به فوق تخصص گوارش کودکان و پیگیری دقیق بسیار حیاتی است
رعایت رژیم غذایی و مصرف مکملها طبق نظر پزشک، رشد و سلامت کودک را تضمین میکند
توجه به تغییرات وزن، انرژی و رفتار کودک میتواند هشدار اولیه باشد
جمعبندی
اختلالات سوءجذب و کمبودهای تغذیهای در کودکان میتواند رشد، سلامت و کیفیت زندگی آنها را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
با تشخیص به موقع، درمان درست و مراقبت طولانیمدت، بسیاری از این مشکلات قابل کنترل هستند.
والدین با آگاهی و همکاری با پزشک متخصص میتوانند اطمینان حاصل کنند که کودکشان به مواد مغذی کافی دسترسی دارد و مسیر رشد طبیعی را طی میکند.
