مقدمه

پانکراس یکی از ارگان‌های حیاتی دستگاه گوارش است که نقش اصلی در هضم و جذب مواد غذایی دارد. 

این عضو کوچک اما مهم، آنزیم‌هایی تولید می‌کند که به تجزیه چربی‌ها، پروتئین‌ها و کربوهیدرات‌ها کمک می‌کنند.
وقتی پانکراس کودک به هر دلیل دچار اختلال شود، تولید آنزیم‌ها کاهش می‌یابد و جذب مواد غذایی با مشکل مواجه می‌شود. 

این وضعیت می‌تواند باعث کاهش وزن، سوءتغذیه، اسهال چرب و مشکلات رشد شود. 

شناخت علائم، روش‌های تشخیص و درمان این بیماری‌ها، نقش بسیار مهمی در سلامت کودکان دارد.
 

پانکراس و آنزیم‌های گوارشی: نقش و عملکرد

پانکراس دو وظیفه اصلی دارد:
 

۱. تولید آنزیم‌های گوارشی

 
لیپاز: هضم چربی‌ها
 
آمیلاز: هضم کربوهیدرات‌ها
 
پروتئاز: هضم پروتئین‌ها
  

۲. تولید هورمون‌ها

 
انسولین و گلوکاگون: تنظیم قند خون
 
هر اختلالی در تولید آنزیم‌ها یا هورمون‌ها می‌تواند مشکلات گوارشی و متابولیک جدی ایجاد کند. 

علل اختلالات پانکراس در کودکان

۱. پانکراتیت حاد و مزمن

التهاب پانکراس ممکن است به صورت حاد یا مزمن رخ دهد. علل شایع شامل عفونت‌ها، اختلالات متابولیک و بیماری‌های ژنتیکی است. پانکراتیت مزمن باعث کاهش طولانی‌مدت تولید آنزیم‌ها می‌شود.
 

۲. سیستیک فیبروزیس (CF)

در این بیماری ژنتیکی، ترشحات پانکراس غلیظ و غیرطبیعی می‌شوند و آنزیم‌ها به روده نمی‌رسند. نتیجه آن سوءجذب، اسهال چرب و کاهش وزن است.
 

۳. کمبود آنزیم‌ها

 
کمبود مادرزادی آنزیم‌های پانکراس
 
اختلالات اکتسابی پس از التهاب یا عفونت
 
 

۴. انسداد مجاری پانکراس

انسداد مجاری پانکراس باعث عدم رسیدن آنزیم‌ها به روده و اختلال هضم می‌شود. 

علائم اختلالات پانکراس در کودکان

علائم بسته به شدت اختلال و علت زمینه‌ای متفاوت است، اما شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:
 

کاهش وزن یا عدم رشد مناسب قد و وزن
 
اسهال چرب، بدبو و شناور
 
نفخ و درد شکمی
 
سوءتغذیه و کمبود ویتامین‌ها
 
خستگی، کم‌خونی و بی‌حالی
 
در موارد شدید، مشکلات قند خون
 
تشخیص به موقع این علائم باعث می‌شود درمان سریع آغاز شود و از عوارض طولانی‌مدت جلوگیری شود. 

روش‌های تشخیص اختلالات پانکراس

۱. معاینه و پایش رشد

 
اندازه‌گیری مرتب قد و وزن و مقایسه با منحنی رشد استاندارد
 
بررسی علائم سوءتغذیه
  

۲. آزمایش‌های خون

 
بررسی سطح آنزیم‌های پانکراس
 
اندازه‌گیری پروتئین‌ها، ویتامین‌ها و املاح معدنی
 
تست عملکرد کبد و پانکراس
  

۳. آزمایش مدفوع

 
بررسی میزان چربی و سایر مواد هضم‌نشده
 
شناسایی علل سوءجذب
 
 

۴. تصویربرداری

 
سونوگرافی، MRI یا CT برای بررسی ساختار پانکراس
 
تشخیص انسداد یا التهاب
 
 

۵. تست ژنتیک

 
در مواردی مانند CF یا اختلالات مادرزادی پانکراس 

راهکارهای درمانی

۱. جایگزینی آنزیم‌های پانکراس

 
داروهای آنزیمی به غذا اضافه می‌شوند تا هضم چربی، پروتئین و کربوهیدرات بهبود یابد 

• 
  کاهش اسهال چرب و نفخ
   

۲. اصلاح رژیم غذایی

 
مصرف غذاهای کم‌چرب و غنی از پروتئین
 
مکمل‌های ویتامینی و مواد معدنی
 
رعایت وعده‌های غذایی کوچک و مکرر
 
 

۳. درمان بیماری زمینه‌ای

 
مدیریت پانکراتیت مزمن، CF یا انسداد مجاری پانکراس
 
کنترل التهاب و جلوگیری از آسیب بیشتر
  

۴. پایش طولانی‌مدت

 
بررسی رشد، وزن و وضعیت تغذیه
 
تنظیم دوز آنزیم‌ها و مکمل‌ها طبق نیاز کودک 

نکات مهم برای والدین

• 
  کودکانی که اختلال پانکراس دارند ممکن است علائم غیرمشخص داشته باشند
   
  مراجعه به فوق تخصص گوارش کودکان برای تشخیص و درمان دقیق ضروری است 
• 
  رعایت رژیم غذایی و مصرف منظم داروهای آنزیمی به رشد و سلامت کودک کمک می‌کند
   
  توجه به تغییرات وزن، انرژی و مدفوع کودک می‌تواند هشدار اولیه باشد
   

جمع‌بندی

اختلالات پانکراس و کمبود آنزیم‌های گوارشی در کودکان می‌تواند منجر به سوءتغذیه، کاهش رشد و مشکلات طولانی‌مدت شود. 

با تشخیص به موقع، درمان مناسب و پایش طولانی‌مدت، کودک می‌تواند رشد طبیعی داشته باشد و کیفیت زندگی بهبود یابد. 

همکاری والدین با پزشک متخصص و رعایت دقیق برنامه غذایی و دارویی، کلید موفقیت درمان است.