- مطالب آموزشی
- 08 آذر 1404
مقدمه
بسیاری از کودکان دچار مشکلات گوارشی میشوند که بهظاهر نشانه بیماری جدی نیستند اما کیفیت زندگی و فعالیت روزمره آنها را تحت تأثیر قرار میدهند.
این اختلالات که به آنها اختلالات عملکردی دستگاه گوارش گفته میشود، شامل سندرم روده تحریکپذیر، نفخ، درد شکمی مزمن و بیقراری بعد از غذا هستند.
علت این اختلالات همیشه مشخص نیست و اغلب مربوط به اختلال عملکرد عضلات و اعصاب روده، استرس یا حساسیتهای غذایی خفیف است.
تشخیص درست و مدیریت مناسب میتواند کیفیت زندگی کودک و خانواده را بهطور قابلتوجهی بهبود دهد.
اختلالات عملکردی شایع در کودکان
۱. سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
سندرم روده تحریکپذیر یکی از شایعترین اختلالات گوارشی کودکان است.
علائم شامل درد شکم، اسهال، یبوست یا ترکیبی از هر دو، نفخ و تغییر در عادات دفع است.
این اختلال اغلب با استرس، تغییر رژیم غذایی یا حساسیت غذایی تشدید میشود.
۲. نفخ و اتساع شکم
تجمع گاز در روده باعث درد، نفخ و احساس پر بودن شکم میشود.
ممکن است با تغییر عادات غذایی، بلع هوا یا حساسیت به برخی مواد غذایی همراه باشد.
۳. درد شکم بدون علت ارگانیک
برخی کودکان مدام از دلدرد مزمن یا مکرر شکایت دارند اما هیچ بیماری ساختاری یا التهابی پیدا نمیشود.
این درد معمولاً ناشی از اختلال عملکرد عضلات روده، واکنشهای عصبی روده یا استرس است.
۴. اختلالات دفع
ترکیب یبوست مزمن و اسهال گاه به گاه
مشکلات در زمان دفع یا درد هنگام مدفوع
اختلال در عادات دفع میتواند ناشی از مشکلات عملکردی روده باشد.
علل اختلالات عملکردی
استرس و اضطراب: فشار روانی میتواند حرکات روده را تغییر دهد و علائم را تشدید کند.
حساسیت غذایی: برخی کودکان نسبت به لاکتوز یا مواد غذایی خاص حساسیت دارند.
اختلال در ارتباط مغز و روده: سیستم عصبی روده و مغز در هماهنگی عملکردی اختلال پیدا میکند.
عادات غذایی نامناسب: مصرف غذاهای پرچرب یا کمفیبر، وعدههای نامنظم و نوشیدنیهای گازدار
علائم اختلالات عملکردی
درد شکم مکرر و گاه شدید
نفخ و بادکردگی شکم
تغییر در عادات دفع (اسهال یا یبوست)
احساس اضطراب یا بیقراری بعد از غذا
کاهش اشتها یا خستگی
علائم مزمن که گاهی باعث نگرانی والدین میشود
روشهای تشخیص
تشخیص اختلالات عملکردی معمولاً شامل حذف علل جدی و بررسی عملکرد روده است:
۱. معاینه بالینی و تاریخچه دقیق
بررسی علائم، زمان شروع و شدت درد
پرسش درباره رژیم غذایی، فعالیت بدنی و استرس
۲. آزمایشهای خون و مدفوع
بررسی التهاب، عفونت یا کمبود مواد مغذی
در اکثر موارد طبیعی است
۳. تصویربرداری در صورت نیاز
سونوگرافی یا گاهی اندوسکوپی برای رد بیماریهای ساختاری یا التهابی
۴. تستهای حساسیت غذایی
بررسی واکنش بدن به لاکتوز، گلوتن یا غذاهای خاص
راهکارهای درمانی
۱. اصلاح رژیم غذایی
مصرف غذاهای سبک، کم چرب و غنی از فیبر
اجتناب از غذاهای نفاخ یا پرقند
وعدههای کوچک و منظم
۲. مدیریت استرس
فعالیتهای آرامبخش مثل ورزش سبک، یوگا یا بازیهای تفریحی
آموزش تکنیکهای آرامسازی به کودک
۳. دارو درمانی در موارد خاص
داروهای ضدنفخ یا ملین برای یبوست
داروهای ضداسپاسم برای درد شکم
استفاده محدود و تحت نظر پزشک
۴. پایش طولانیمدت
ثبت علائم روزانه برای شناسایی عوامل محرک
مراجعه دورهای به فوق تخصص گوارش کودکان
۵. آموزش والدین
آگاهی والدین درباره ماهیت اختلال عملکردی و کنترل علائم
جلوگیری از نگرانی بیش از حد که خود میتواند علائم را تشدید کند
نکات مهم برای والدین
درد شکم مزمن در کودکان شایع است اما در اغلب موارد ناشی از اختلال عملکردی است
مراجعه به پزشک برای رد بیماریهای جدی ضروری است
رعایت رژیم غذایی و مدیریت استرس به بهبود علائم کمک میکند
توجه به تغییرات رشد و وزن کودک و گزارش به پزشک
جمعبندی
اختلالات عملکردی دستگاه گوارش در کودکان، مانند سندرم روده تحریکپذیر و دلدرد بدون علت ارگانیک، میتواند زندگی روزمره کودک و خانواده را تحت تأثیر قرار دهد.
تشخیص درست، حذف عوامل محرک، اصلاح رژیم غذایی و مدیریت استرس باعث کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی میشود.
با همراهی والدین و مراقبت دقیق پزشک، اکثر کودکان میتوانند علائم را به خوبی مدیریت کنند و رشد طبیعی داشته باشند.
